Myeline
Om iedere zenuwvezel zit een vettige isolatielaag. Die zorgt dat het signaal snel en netjes doorschiet — zoals de mantel om een elektriciteitskabel.
Het afweersysteem valt de isolatielaag van de zenuwen in de hersenen en het ruggenmerg aan.
De prikkel springt snel van knoop naar knoop (saltatoire geleiding).
Op de kale plek hapert de prikkel — trager of geblokkeerd. Echte, blijvende ontsteking.
Bij warmte valt een net-herstelde vezel tijdelijk uit: pseudoschub. Koelt af → klacht verdwijnt weer.
Om iedere zenuwvezel zit een vettige isolatielaag. Die zorgt dat het signaal snel en netjes doorschiet — zoals de mantel om een elektriciteitskabel.
Bij MS ziet het afweersysteem die laag aan voor iets vreemds en valt hem aan. Er ontstaat een ontsteking: een laesie of plekje.
Het signaal komt vertraagd of niet aan. Wát u merkt hangt af van waar het plekje zit — oog, been, evenwicht, gevoel.
De afweercellen zitten normaal in het bloed. Bij MS raken ze geactiveerd, glippen door de bloed-hersenbarrière naar binnen, en richten zich daar tegen de myeline.
De soldaat. Eenmaal binnen in de hersenen richt hij de schade aan de myeline aan en trekt andere afweercellen aan.
De aanjager. Hij zet de T-cel aan het werk en maakt antistoffen. Daarom werken medicijnen die B-cellen wegvangen zo goed.
Eén episode van klachten, bijvoorbeeld een oogzenuwontsteking. Nog geen MS-diagnose, maar wel een reden om de MRI goed te bekijken.
De meest voorkomende vorm — ongeveer 85% aan het begin. Aanvallen (schubs) met daartussen herstel, soms volledig, soms met restklachten.
Na jaren RRMS gaan de klachten langzaam toenemen, ook zonder duidelijke aanvallen. Aanvallen kunnen nog voorkomen.
Ongeveer 10–15%. Vanaf het begin een geleidelijke toename, zonder duidelijke aanvallen. Vaak begint het in de benen.
MS kan overal in hersenen en ruggenmerg toeslaan. Daarom verschilt de ziekte zo sterk van persoon tot persoon.
Wazig of dof zien aan één oog, pijn bij oogbewegingen, kleuren die verbleken.
Tintelingen, doof gevoel, een band om de romp, zwakte in benen, blaasproblemen.
Dubbelzien, draaiduizeligheid, slikken of praten dat moeizamer gaat.
Onvast lopen, beverige handen, coördinatie die niet meewerkt.
De klacht die het zwaarst weegt en het minst te zien is. Niet hetzelfde als moe zijn.
Trager schakelen, moeite met concentreren of twee dingen tegelijk doen.
Er zijn drie sporen: de aanval kort afremmen, nieuwe aanvallen voorkómen, en klachten verlichten. De middelen hieronder horen bij het tweede spoor: hoog-effectieve afweerremmers die in Nederland beschikbaar zijn. Ze remmen de ontsteking — ze herstellen bestaande schade niet.
Een kuur methylprednisolon (infuus of tabletten, meestal 3–5 dagen) laat de ontsteking sneller uitdoven. Het verandert niets aan het beloop op lange termijn.
Fysiotherapie, revalidatie, medicijnen tegen spasticiteit, blaasklachten, pijn of vermoeidheid. Bewegen, niet roken en voldoende vitamine D horen erbij.
De diagnose volgt de McDonald-criteria (herziening 2024). De kern: aantonen dat de ontsteking verspreid is in de ruimte (verschillende plekken in het zenuwstelsel, DIS) én in de tijd (op verschillende momenten ontstaan, DIT). Nieuwe biomarkers maken een snellere diagnose mogelijk. Eerst worden alternatieve diagnoses uitgesloten.
Nieuw in 2024: de oogzenuw is de 5e regio. DIS = laesies in minstens 2 van deze 5.
Bij primair progressieve MS kunnen ≥2 ruggenmerglaesies bijdragen aan DIS, samen met progressie ≥12 maanden.
Een aankleurende (Gd+) én een niet-aankleurende laesie tegelijk = verspreiding in de tijd. Ook een nieuwe laesie op een latere scan telt.
Extra banden in de liquor die niet in het bloed zitten, wijzen op ontsteking in het zenuwstelsel. Vervangt DIT als DIS al is aangetoond.
Nieuw in 2024: de κ-FLC-index (≥ 6,1) is uitwisselbaar met oligoklonale banden — sneller, geautomatiseerd, geen bandjes-beoordeling nodig.
Een adertje dwars door het midden van een laesie — typisch voor MS. ≥6 zulke laesies verhogen de zekerheid. Ondersteunend, niet verplicht.
Een laesie met een donkere ijzerrand: teken van chronisch-actieve ontsteking. Zeer specifiek voor MS. Ondersteunend.
Meet hoe snel het signaal van oog naar cortex loopt. Een vertraagde P100-piek verraadt (ook oude) schade aan de oogzenuw.
Meet de dikte van de zenuwvezellaag. Een verschil tussen beide ogen (buiten een acute ontsteking) wijst op oogzenuwschade — bewijs voor de 5e regio.
De criteria gelden alleen bij een passende klinische context en na uitsluiting van mimics (o.a. NMOSD, MOGAD, vasculair). CVS en PRL zijn ondersteunend en niet overal beschikbaar. Dit schema is een samenvatting, geen vervanging van de volledige richtlijn.